Interview Wanneer groeit een samenwerking uit tot iets groters? Lessen uit De Schrijversstudio
Coproducties zijn niet nieuw in de culturele sector. Ze ontstaan vaak organisch omdat het delen van middelen of spreiden van risico’s nou eenmaal slim is. Samen sta je sterker; je hoopt meer impact te maken. En wat als dat lukt? Als jullie productie inderdaad aanslaat of groter wordt? Hoe richt je je organisatie dan in? Expert op het gebied van samenwerkingen is Jessica van den Bosch. In 2025 begeleidde zij Dawn Collective en Theater Bellevue bij het vormgeven van hun gezamenlijke initiatief: De Schrijversstudio. Samen met Celine van Gool, zakelijk directeur van Dawn Collective, blikt Jessica terug op deze belangrijke fase.
Van losse coproductie tot stevige samenwerking
Celine: “Onze samenwerking met Theater Bellevue ontstond organisch vanuit een eerdere coproductie. We herkenden elkaar in de wens om onderbelichte verhalen en perspectieven van binnenuit te willen vertellen en een podium te bieden. De vijver met professionele theaterschrijvers is vrij klein. Samen wilden we iets doen aan het vergroten van die aanwas met speciale aandacht voor bi-culturele-, vrouwelijke, neurodiverse- en queer perspectieven. We maken ons beiden hard voor dezelfde boodschap. Je vult elkaar aan en denkt: als we onze krachten bundelen, kunnen we misschien iets neerzetten wat een echt duurzame impact heeft."
Jessica: “Een samenwerking ontstaat inderdaad vaak op die manier. Soms organisch, soms heel bewust. Partijen lopen rond met een idee, komen elkaar tegen en denken: misschien werkt dit als we het samen doen. Of ze zoeken elkaar juist op omdat ze weten dat ze een vraag niet alleen kunnen oplossen. Die eerste fase waarin je elkaar verkent, gaat vaak redelijk vanzelf. Wie zijn jullie, wat doen jullie, waar raken we elkaar? In dat gesprek ontdek je vaak dat er complementariteit zit. Als je dat bij elkaar legt, kun je meer bereiken. Samenwerkingen als deze, ontstaan vaak vanuit een artistiek oogpunt of maatschappelijke drive. Dat er ook op andere vlakken winst valt te behalen, is voor partijen soms echt een verrassing.”
Passende samenwerkingsvorm
Jessica: “Vaak begint het als project. Heel overzichtelijk met een begin, een eind en een duidelijk doel. Loopt het goed dan ga je nadenken: wat nu? Als je iets waardevols neerzet waar vraag naar is, kan een samenwerking een stevigere vorm krijgen. Dan wordt het meer een partnerschap of soms zelfs een fusie. Maar niet elke samenwerking hoeft die kant op. Soms is het juist belangrijk om naast elkaar te blijven bestaan, omdat organisaties hun eigen identiteit willen behouden.”
Celine: “Wij bevinden ons nu precies op dat punt. Er lopen inmiddels diverse leertrajecten in de Schrijversstudio, er is interesse om deel te nemen vanuit heel Nederland tot en met het Caribisch gebied. Daarnaast zien we, zoals we hoopten, dat er genoeg potentie is om van bepaalde theaterteksten een eindproductie te maken. Dat is geweldig en onderstreept het belang van ons initiatief. Tegelijkertijd vinden we dat dit groter is dan Dawn Collective of Theater Bellevue. De Schrijversstudio is dusdanig belangrijk dat we het voortbestaan niet willen laten afhangen van onze organisaties. Daarom onderzoeken we nu onder begeleiding of Schrijversstudio niet een zelfstandige unit moet worden.
Vertrouwen en duidelijke afspraken
Celine: “De samenwerking werkt goed omdat er vertrouwen is. We kunnen het goed met elkaar vinden, op directieniveau maar ook breder. En we hebben geloof in wat we aan het doen zijn, dat scheelt alles. In het theaterlandschap komt een coproductie natuurlijk vaker voor. Een voorwaarde is een gedeelde visie ten aanzien van de artistieke inhoud. En door de krachten te bundelen op financieel vlak, vergroten we onze draagkracht en dus mogelijk ook de impact die we willen maken.
Jessica: “Vertrouwen is inderdaad echt de basis. Op het moment dat een samenwerking niet goed loopt, zit het vaak daarin. En andersom: als het vertrouwen er is en dingen goed gaan, dan wordt het ook logisch om samen verder te bouwen. Je zoekt een gezonde balans. Beide partijen moeten er beter van worden, anders is het geen samenwerking meer. Wat helpt is aan de voorkant goede afspraken maken; wat is het doel, wat brengt iedereen in en hoe ga je het organiseren. Dat geeft rust."
Celine: “Zeker. In onze samenwerking met Theater Bellevue, spraken we bijvoorbeeld af dat wij als zakelijk leiders het financiële stuk monitoren. We laten ons allebei adviseren door onze eigen controller. Terwijl we helemaal in het begin van ons initiatief, juist behoefte hadden aan een onafhankelijke derde die met ons meedacht. Sparren met iemand van buitenaf is dan heel waardevol. Zo kwamen we bij jou.”
Reflectie en begeleiding
Jessica: “Ik vond het ook erg leuk om met jullie te doen. Het voordeel van begeleiding is dat je als partijen ruimte krijgt om te reflecteren. Je hoeft niet zelf het proces te sturen, maar kunt echt nadenken over de inhoud. Dat levert vaak nieuwe inzichten op: dingen die je nog niet van elkaar wist, of die je anders gaat bekijken. Het helpt om de samenwerking scherper te krijgen. Ik ontwikkelde een stappenplan dat structuur geeft aan dit soort trajecten. Een belangrijk onderdeel is dat je met elkaar bepaalt wat je nu eigenlijk wilt onderzoeken. Wat is de kernvraag? Heb je die helder, dan volgen de andere vragen vanzelf.”
Celine: “Dat was ook onze ervaring. Zo’n hoofdvraag formuleren klinkt eenvoudiger dan het is. Het helpt als een ander de gesprekken begeleidt. Iemand die het proces bewaakt en zorgt dat je de diepte in gaat. Anders dwaal je makkelijk af.”
Schuren en knellen
Celine: “Wat we echt hebben onderschat is de tijd die alles kost, de inzet in uren. Vooral rondom de selectieprocedure en de begeleiding. Zo’n traject duurt anderhalf jaar en vraagt meer dan we hadden ingeschat. Als relatief kleine organisatie voelen we dat direct. Dit geldt overigens ook voor Theater Bellevue. Zij zijn weliswaar groter, maar maken ook meer uren op dit traject."
Jessica: “In de praktijk kan zoiets gaan schuren. Dan ontstaan er irritaties of gaat het operationeel minder lekker lopen. Volgens mij is jullie relatie goed, dus ik hoop dat jullie open gesprekken voeren. Anders loop je het risico dat er spanning ontstaat en het vertrouwen gaat afnemen.”
Celine: “Snap ik. Tussen ons is daar gelukkig geen sprake van. Wij zijn ons bewust van het belang van open communicatie, alles wordt goed besproken.”
Blijven evalueren
Jessica: “Blij dat te horen. Blijven evalueren is het devies. Niet pas aan het einde, maar continu. En ook niet uitsluitend over de resultaten; evalueer ook de samenwerking. Juist de samenwerking. Werkt het nog zoals we hadden bedacht? Draagt iedereen bij zoals afgesproken? En wat kunnen we verbeteren? Soms kom je tot de conclusie dat iets niet werkt. Vaak merkt je het al aan hoe dingen lopen. Bijvoorbeeld als besluitvorming stroever wordt, als energie weglekt of wanneer doelen uit elkaar gaan lopen. Dat zijn signalen. Maar voer altijd het gesprek.”
Celine: “Het klinkt logisch, maar het is inderdaad een nuttig advies. Wij kijken ook echt of de samenwerking nog oplevert wat we voor ogen hadden en tot nu toe is dat zo. We zien het talent, de potentie en de noodzaak. Te gek toch? Ik ben heel tevreden met deze samenwerking. De Schrijversstudio gaan we nu steviger neerzetten voor de toekomst. Dat verdient het.”
-
Stuur een e-mail naar Faye Holdert faye@cultuur-ondernemen.nl -
Bekijk de LinkedIn pagina van Faye Holdert