Artikel In gesprek over bekende en nieuwe geldbronnen met cultureel econoom dr. Carolina Dalla Chiesa

Wat is een financieringsmix?
Om een onderneming te runnen en om te maken wat je wil maken, is geld nodig. Dit geld komt meestal niet uit één bron. Een financieringsmix is een combinatie van verschillende geldbronnen. Denk aan subsidies, donaties, leningen, eigen inkomsten en andere bronnen.

‘Over geld praat je niet.’ Toen Carolina als econoom en cultureel antropoloog kennismaakte met de Nederlandse cultuursector, was dat wat ze te horen kreeg. “Ik vond het verbijsterend”, vertelt ze daarover. “Geld is een van de voorwaarden om als culturele organisatie of kunstenaar te kunnen functioneren. Hoe kan je het er dan niet over hebben?” Het is alweer tien jaar geleden dat de assistent-professor startte als promovenda in Rotterdam. Is het praten over geld in de cultuursector in die periode makkelijker geworden? “Het is nu wel meer onderwerp van gesprek. Maar dat komt vooral omdat de cultuursector niet anders kan, met de stevige overheidsbezuinigingen op cultuur van de afgelopen jaren”, schetst ze. Het maakt het belang van een gezonde financieringsmix nog duidelijker. “Wanneer je verschillende geldbronnen met elkaar combineert, heb je meer zicht op continuïteit en stabiliteit.”

Maar hoe moet het dan? Er zijn nieuwe en bestaande mogelijkheden voor de cultuursector die kunnen bijdragen aan een gezonde financieringsmix. Carolina: “Als je begrijpt hoe het geldsysteem werkt, dan kun je het hopelijk ook iets makkelijker toepassen. Het zou mooi zijn als een gezonde financieringsmix bereikbaar wordt voor de gehele sector.”

Zit er toekomst in financiering uit publiek geld?

Traditionele financiering – via subsidies – vormt nog steeds een groot deel van de geldstroom in de Nederlandse cultuursector. Carolina: “Maar dat levert op de lange termijn bestaansonzekerheid op. Veel subsidies moeten steeds opnieuw aangevraagd worden. En met elke bestuurswisseling is het maar weer afwachten of er niet weer wordt gesneden in de budgetten voor cultuur.” Een oplossing daarvoor ziet de onderzoeker deels in haar geboorteland Brazilië, waar een soeverein fonds bestaat voor cultuur. Simpel gezegd is het geld in dit fonds afkomstig uit belasting op producten in de telecommunicatie. Ook bij bestuurswisselingen blijft dit fonds intact. “Dit is dus een stabiele en duurzame geldbron, waar culturele organisaties altijd op terug kunnen vallen.” Een andere optie, die al bestaat in sommige landen in de wereld, is dat mensen voor een deel van hun inkomstenbelasting zélf een bestemming mogen kiezen. “De belasting die je betaalt, kun je als cultuurliefhebber rechtstreeks naar de pot voor cultuur laten vloeien.”

Zijn er financieringsmogelijkheden buiten de overheid om?

Zeker, vertelt Carolina. Ze noemt onder meer cultuurleningen en crowdfunding als voorbeeld. “Als je aan de slag gaat met bijvoorbeeld crowdfunding, zorg dan dat je dat met de héle organisatie doet. Je kunt dat niet met een persoon trekken. Het enthousiasme over de campagne moet door de hele organisatie worden gedragen.” Een mooi voorbeeld van hoe je dat kunt aanpakken, is te zien in het filmpje dat het Rotterdamse LantarenVenster maakte voor crowdfunding van de nieuwe foyer. Medewerkers, artiesten en andere belanghebbenden vertellen daarin waarom die nieuwe foyer volgens hen zo belangrijk is. Dat zorgt voor herkenning, urgentie én enthousiasme bij potentiële funders.

Op zoek naar inspiratie en voorbeelden van crowdfunding? Bekijk het dossier over crowdfunding in de Culturele Financieringswijzer.

Als je gaat crowdfunden, kan het zomaar zijn dat een gemeente financieel bijspringt wanneer je een bepaald percentage hebt bereikt. Matchfunding, heet dat. Onder meer het VSBfonds, Kunstloc Brabant en Cultuurfonds Gelderland bieden die optie. Carolina: “Nederland heeft een van de beste systemen op het gebied van matchfunding. Het is de moeite om daar onderzoek naar te doen als je van plan bent om te crowdfunden.”

Zijn er innovatieve financieringsvormen om in de gaten te houden?

Een meer vernieuwende manier van financieren in de cultuursector is het samenwerken met een impactinvesteerder. Dat is meestal een commerciële partij die geld steekt in een cultureel project. Niet alleen de geldwinst die terugkomt staat hierbij centraal: dit soort investeerders wil ook een bepaalde maatschappelijke impact maken. Carolina: “Een voorbeeld uit Canada: een vastgoedontwikkelaar stelde daar een kerk voor een bepaalde tijd beschikbaar als werkplek aan een collectief van circusmakers. Door die makers kregen de plek en de buurt eromheen een andere vibe: het trok jongere, hippere mensen aan. Waardevol voor de projectontwikkelaar, die later appartementen in de kerk wilde maken. En de circusmakers profiteerden van een werkplek waar ze nauwelijks iets voor hoefden te betalen.” Het laat mooi zien, vertelt Carolina, dat je bij een impactinvesteerder niet alleen aan de uitwisseling van geld hoeft te denken. “Ga na wat gedeelde belangen kunnen zijn en hoe je elkaar verder helpt.

Een mecenaat hoeft overigens niet altijd om geld te draaien. De inzet kan ook arbeid of kennis zijn

Vroeger waren er mecenassen die kunst en cultuur mogelijk maakten. Nu lijkt die term weer terug te komen. Hoe zit dat?

Een interessante ontwikkeling om te volgen is inderdaad die van de moderne mecenas. Dat is een cultuurminnende gulle gever (of groep gulle gevers) die een kunstenaar of culturele organisatie structureel uit eigen zak ondersteunt. Een bekend voorbeeld van een online platform dat dit faciliteert, is Petje Af. “Een mecenaat hoeft overigens niet altijd om geld te draaien. De inzet kan ook arbeid of kennis zijn”, licht Carolina toe. Stel dat een culturele organisatie ondersteuning kan gebruiken bij het schrijven van een meerjarenstrategie. Misschien is er wel een ervaren businessstrateeg van Ernst & Young die hier voor niets mee wil helpen. In Noord-Holland is een organisatie, Culturis, die hierin bemiddelt tussen het bedrijfsleven en de culturele sector. In vergrijzend Nederland gaat bovendien een grote groep ervaren professionals met pensioen. Een deel daarvan wil misschien best die kennis op vrijwillige basis doorgeven aan de cultuursector. “Het gaat dan om een mecenaat in de vorm van arbeid, vergelijkbaar met advocaten die zich pro bono inzetten voor minderbedeelde cliënten. Het kan een interessante manier zijn om ontbrekende skills of kennis toch structureel in te bedden in de organisatie.”

Het mixen van bronnen tot een gezonde financieringsmix kan uitdagend zijn. Dat komt bijvoorbeeld omdat de wensen, eisen of criteria van financiers verschillen of omdat aanvraagtermijnen niet goed op elkaar aansluiten.

Het boek Cultural Funding and Financing – A Guide to New and Traditional Models in Arts and Culture van dr. Carolina Dalla Chiesa en Anders Rykkja kan hierbij helpen: het geeft een breder perspectief op de mogelijkheden. Het boek is gratis te downloaden.

Ook de Culturele Financieringswijzer kan je op weg helpen. Kom je er niet uit of heb je een specifieke vraag? Plan dan een kosteloos oriëntatiegesprek met een van onze adviseurs.