Nieuws Dilemma’s bij de update van de Governance Code Cultuur

Begin 2025 zijn wij als penvoerder van de Governance Code Cultuur gestart met een traject om de code te actualiseren en te verbeteren. We verzamelden input via een online peiling en spraken met tientallen culturele organisaties, brancheorganisaties, subsidiegevers, governance experts en andere belanghebbenden. Ook de Raad voor Cultuur leverde input met het advies Toezicht in de culturele sector: een kunst apart. Sluitstuk van de ophaalfase was het congres op 11 november met 200 bezoekers.

We haalden veel op. Een deel daarvan is eenvoudig toe te passen. Maar er zijn ook wensen en ideeën die lastiger te verenigen zijn. Of elkaar zelfs tegenspreken. Hoe maak je de code korter én voeg je tegelijkertijd actuele onderwerpen toe? Hoe verenig je de roep om een strengere code én verlicht je regeldruk en verantwoordingslast? In dit artikel nemen we je mee in drie dilemma’s.

Hogere eisen en strenger?

Naar aanleiding van recente problemen en conflicten rond bestuur en toezicht in de sector vinden sommigen dat de code hogere eisen moet stellen en minder vrijblijvend moet worden. Een eerste vraag is of dit inderdaad een oplossing biedt voor de gesignaleerde problemen en conflicten. Uit de gesprekken blijkt dat tekortkomingen in bestuur en toezicht eerder liggen in cultuur en gedrag en onvoldoende toepassing van de code, dan in de code zelf.

Een tweede vraag is of het dwingender opleggen van principes en aanbevelingen (bijvoorbeeld door te spreken van ‘moeten') past bij het karakter bij de Governance Code Cultuur. Net als andere governance codes moet de code van de sector vooral aanzetten tot het goede gesprek en reflectie en leiden tot afspraken en acties voor verandering en verbetering die passen bij de organisatie. Dan passen termen als ‘hulpmiddel’ en ‘handvat’ beter.

Tot slot is het de vraag of een verzwaring voor alle culturele organisaties passend is in een sector die vooral bestaat uit kleine organisaties.

Onderscheid tussen groot en klein?

Moet er dan onderscheid gemaakt worden tussen grote en kleine organisaties? Vooral kleine organisaties geven aan dat ze veel regeldruk en verantwoordingslast ervaren. Het is daarom wellicht passender om alleen voor grote organisaties enkele aanbevelingen in de code aan te scherpen en kleine organisaties juist enige verlichting te bieden. Maar wat is een kleine organisatie?

Deze vraag is makkelijker gesteld dan beantwoord. Brancheorganisaties bijvoorbeeld gebruiken hiervoor verschillende definities. Daarnaast vallen niet alle culturele organisaties onder een branchevereniging. Eén definitie binnen de sector lijkt gewenst, maar hoe is dit te realiseren? Kunnen definities uit bijvoorbeeld het jaarrekeningenrecht bruikbaar zijn? We zochten dit uit en gaan de komende tijd met brancheorganisaties en subsidiegevers bespreken of dit werkbaar is.

Korter én uitgebreider?

Een veelgehoorde suggestie is om de code korter te maken. Daarmee zou hij eenvoudiger worden en aan kracht winnen. Tegelijkertijd kwamen er suggesties om aanbevelingen voor sociale veiligheid en duurzaamheid toe te voegen en verzochten anderen om nog concreter te worden over de manier waarop de code toegepast kan worden. Dat botst: meer onderwerpen in de code en deze tegelijkertijd korter maken.

Wat we veruit het vaakst hoorden – en wat wellicht belangrijker is dan de omvang van de code - is: maak de code toegankelijker. Bijvoorbeeld door eenvoudiger taalgebruik. Die wens willen we vervullen, al is dat niet eenvoudig. Hoe maken we de taal toegankelijker, maar toch precies genoeg om misverstanden te voorkomen?

En nu?

De komende tijd toetsen we de ontwerpvoorstellen die we ontwikkelden op basis van alle wensen en suggesties. Met brancheorganisaties, subsidiegevers en een aantal kleine organisaties gaan we in gesprek over deze voorstellen en de voors en tegens met als doel tot een breed gedragen en werkbare code te komen. De planning is om deze voor de zomer te presenteren.