Cultuur+Ondernemen

Stichting Cultuur+Ondernemen is hét kenniscentrum voor ondernemerschap in de cultuursector. Lees meer of plan direct een oriëntatiegesprek.

Artikel over derde bijeenkomst ‘De grens over?'

Internationaal werken: je organisatie onder de loep

Stralen op een podium buiten de Nederlandse grenzen, welke kunstenaar wil dat nou niet? Het Fonds Podiumkunsten organiseert daarom drie bijeenkomsten over werken in het buitenland samen met Cultuur+Ondernemen. Want hoe pak je dat aan? Op de eerste bijeenkomst ging het over strategie, bij de tweede bijeenkomst over bouwen aan je netwerk en op de derde en laatste bijeenkomst over de gevolgen voor je organisatie.

Door Joost Heinsius

Eigenlijk komt in de laatste bijeenkomst alles samen:  het gaat over visie en strategie, over netwerken én over de gevolgen voor je organisatie. We beginnen met Merlijn Twaalfhoven, componist, muzikant, dirigent en vooral sociaal betrokken. Daarna is er een tweegesprek. Met Josine Gilissen die al 15 jaar internationaal programmeert en produceert voor grote en kleine gezelschappen, van Nationaal Toneel Gent tot Wunderbaum nu. En met zakelijk leider Jan Baanstra van het best bezochte jeugddansgezelschap van Nederland, De Stilte, dat inmiddels in 50 landen heeft opgetreden. De bijeenkomst wordt van een stevige finale voorzien door Yuri Honing, saxofonist, componist en producer, winnaar van o.a. de Boy Edgar-prijs in 2012 en de Edison Jazz Award 2016.

Fast and slow

Merlijn heeft veel hotels van binnen gezien voor korte optredens op uitnodiging. Dan wordt alles voor je geregeld, je bent een product in een bestaande infrastructuur en volgend jaar nemen ze iemand anders. Het is een snel bewegend circuit. Als je echt het verschil wilt maken, moet je kiezen voor een langzamer proces, vindt Merlijn. Ergens naar toegaan met je ideeën en vervolgens luisteren en praten. Die dialoog leidt tot nieuwe verhalen en een gezamenlijke creatie. In zijn woorden: je kunt een van tevoren bedachte brug bouwen of steen voor steen in een rivier leggen en samen oversteken. Hij ziet het als een uitdaging om snel en langzaam met elkaar te combineren. Om in korte, goed betaalde opdrachten zoveel ruimte in te bouwen dat er tijd ontstaat voor een langer proces. Bijvoorbeeld door onderhandelen het mogelijk maken enkele nachten langer te blijven of een tussenlanding te kunnen maken op een plek waar je zelf echt naar toe wilt. En de vaardigheid ontwikkelen om met een klein budget een idee te kunnen testen en ontwikkelen, bijvoorbeeld door een masterclass of workshop te koppelen aan een optreden. Dan leer je mensen beter kennen, ontstaan er nieuwe ideeën en brengen ze je weer in contact met anderen.

Groot en klein

Toen Josine Gilissen werkte voor het Nationaal Toneel Gent met Johan Simons ging het om grote producties die in andere landen gespeeld werden. Nu werkt ze voor Wunderbaum en gaat het veel meer om de artistieke voeding die de spelers halen uit het spelen op een andere plek, met andere toeschouwers. Wunderbaum wordt steeds selectiever in waar het wil spelen. Datzelfde geldt voor jeugddansgezelschap De Stilte. In het begin is enthousiast gereageerd op elk telefoontje, nu stellen ze zichzelf vragen: waarom zouden wij daar naar toe gaan, waarom willen ze ons, wat is onze ambitie met dat land, wat kunnen we daar ontwikkelen? Kunnen we onze visie verspreiden? De Stilte wil niet alleen een product brengen, maar met workshops en masterclasses in contact komen met de kunstenaars daar. Die uitwisseling levert nieuwe ambassadeurs op met nieuwe uitnodigingen, maar vooral ook nieuwe inspiratie. Zet vooral het netwerk in van je buitenlandse contacten in plaats van alles zelf te regelen.

Jan Baanstra heeft twee jaar onderzoek gedaan voor hij internationaal ging met De Stilte. Zijn advies: begin klein in een land dichtbij. Voor hen was Frankrijk goed: er zijn meerdere grote steden waardoor ze langere series konden spelen, er wordt goed betaald en de productievoorwaarden zijn uitstekend. Voor Wunderbaum betekent internationaal gaan vooral veel werk, het levert geen winst op, maar het mag ook geen geld kosten. Wel lucratief is het werken met co-producties of een tijd kunnen blijven en daar een productie ontwikkelen: een residentie.

Als je internationaal wilt met een productie moet je dat vanaf het begin inbouwen: óf zorgen voor een tweede mobiel decor óf voor een klein decor, en voldoende tijd inplannen vooraf aan het buitenlandse optreden zodat het decor per schip vervoerd kan (goedkoop) in plaats van per vliegtuig.Maar het allereerste wat je moet regelen is de beschikbaarheid van spelers. Zolang je hen per project betaalt, heb je daar geen zekerheid over. De Stilte heeft nu voor het eerst spelers in dienst en dat maakt hen meteen veel flexibeler om op aanvragen in te spelen.

De Stilte heeft inmiddels zoveel interessante buitenlandse groepen leren kennen dat ze een eigen festival hebben ontwikkeld in Nederland waar die kunnen optreden. Jan Baanstra heeft dat eerst in zijn vrije tijd georganiseerd, nu is het verzelfstandigd en wordt het structureel gefinancierd. Ook dat kan het resultaat zijn van internationalisering!

De lijst van 100

Yuri Honing houdt zijn overhead zo laag mogelijk: geen kantoor, niemand in vaste dienst behalve hijzelf en zijn zakelijke partner. Hij zag al vroeg dat je in de jazz een uniek product moet hebben en voldoen aan internationale kwaliteitsmaatstaven om boven de middelmaat uit te stijgen. Anders blijf je een ‘hired gun’: een muzikant die overal ingezet kan worden, maar ook inwisselbaar is voor anderen.

Een tip die hij oppikte van Bill Clinton: maak een lijst van 100 belangrijke mensen met wie je bevriend moet zijn om succesvol te worden. En zorg dat je met hen bevriend raakt. Dat lukt alleen als je hen iets unieks te bieden hebt, iets voor hen kan betekenen en jezelf in een paar zinnen kunt pitchen. Die relatie bouw je op door commitment te tonen; vooraf aan de ontmoeting of optreden, tijdens, en vooral ook daarna. De persoonlijke vriendschap geeft de doorslag. In deze digitale tijd kan een handgeschreven kaartje wonderen doen. Je taalbeheersing moet goed zijn, evenals je omgangsvaardigheden zodat je weet hoe je je dient te gedragen tussen bankiers, CEO’s en ambassadeurs. 

In je jonge jaren helpt het om met de groten der aarde te spelen, daarna niet meer. En eigenlijk vindt Yuri al zijn werk van voor zijn 35e niet echt goed. Je wordt pas echt goed als je zoveel ervaring hebt opgedaan dat je niet meer bang bent om iets te verliezen. 

Je moet ontzettend gefocust zijn, doorzetten, altijd alles geven en geen concessies doen op de inhoud van je werk. Dat commitment vraag je van iedereen die met jou werkt, vindt Yuri. Je treedt op als groep en niet alleen op het podium, maar ook vooraf en achteraf ben je beschikbaar om met iedereen te praten. Een groepslid wat hieraan niet kan voldoen, vliegt eruit.

Bij internationaal werken gaan de kosten voor de baat uit, bij de start van een tournee is het budget zelden helemaal rond. Geld vindt Yuri een verkeerde motivator voor promotors en agenten. Daarom houdt Yuri alles zelf in de gaten en besteedt hij zo min mogelijk uit. Elk detail is belangrijk. Dat leert hij ook managers als hij optreedt voor het bedrijfsleven en hen laat zien wat leiderschap is: het faciliteren van kwaliteit. 

Einde en begin

De drie bijeenkomsten zijn ten einde. Voor veel deelnemers is dit het begin van hun internationale avontuur. Nog tijdens de borrel worden al nieuwe contacten gelegd, en zowel Dutch Performing Arts als Cultuur+Ondernemen zijn bereikbaar voor verder advies over internationale avonturen. Beide horen graag nieuwe onderwerpen voor kennisoverdracht en uitwisseling over internationalisering want het enthousiasme van de deelnemers maakt duidelijk dat hieraan behoefte is.

Joost Heinsius is cultureel adviseur. Voor zijn onderneming Values of Culture & Creativity schrijft hij onder meer over de verbindingen tussen kunst en samenleving; over het samenspel en de spanning tussen artistieke, sociale en economische waarden.

Deel deze pagina

Wat Cultuur+Ondernemen kan doen voor kunstenaars, culturele organisaties en bedrijven

Bekijk ons productoverzicht