Cultuur+Ondernemen

Stichting Cultuur+Ondernemen is hét kenniscentrum voor ondernemerschap in de cultuursector. Lees meer of plan direct een oriëntatiegesprek.

Frisse Blikken - De rollen van de kunstenaar

Verslag 4e bijeenkomst - De kunstenaar als social designer

Tijdens de laatste bijeenkomst van de serie Frisse blikken draait het om ‘social design’. Maar wat is social design? Door social design proberen de deelnemers- met allerlei verschillende achtergronden- om samen tot een oplossing of een nieuw inzicht te komen. De kunstenaar kan, door zijn unieke kwaliteiten, een belangrijke bijdrage leveren aan dit proces, stelt Karin Mommers van Operatie Frisse Peper die de bijeenkomst leidt. Ze vervolgt: “Social design is niet iets tastbaars. Door vallen en opstaan kom je verder. En doordat je dit samen doet, ontstaat er een gevoel van eigenaarschap. Een organisatie kan zo tot een daadwerkelijke verandering komen.”


© Sara Donkers

De kunstenaar kan bij social design een essentiële rol spelen

Social design is een relatief nieuw begrip. Er is dan ook nog geen vast stappenplan beschikbaar of een eenduidige definitie. Maar, stelt Mommers, door er met elkaar over te praten, kom je al ver. Ze gaat een paar definities af. Zo schrijft Wikipedia: “Social design is een ontwerpproces dat bijdraagt aan het welzijn van de mens.” Gabi Prechtl, directeur van Kunst en Bedrijf, stelde tijdens een eerdere bijeenkomst dat je bij social design vooral goed moet kijken naar de verschillende disciplines die betrokken moeten worden om tot een optimaal resultaat te komen. De hoofdvraag is volgens haar steeds: ‘Hoe breng je sociale interactie teweeg?’

De inspirator

De eerste spreker is Jeffrey Braun van Afdeling Buitengewone Zaken. Met zijn collega’s werkt Braun fulltime aan opdrachten die gaan over social design. Op dit moment is er vanuit organisaties en bedrijfsleven veel vraag. Braun: “We merken dat bedrijven en organisaties de complexiteit van de huidige tijd soms niet meer alleen aankunnen, ze zoeken naar nieuwe oplossingen. En dat is waar kunstenaars en andere creatieven een rol kunnen spelen. Wij omarmen juist de complexiteit.”  


© Sara Donkers

Er ontstaat discussie onder de deelnemers over de term ‘social design’. Braun geeft toe dat het een term is die vragen oproept. Braun: “Niet zo lang geleden was ‘innovatie’ het buzz- woord. Nu gaat het over ‘omdenken’, ‘reframing’ en over ‘social design’.” Met zijn bedrijf werkt hij voor gemeenten, maar ook voor zorgverzekeraars, musea en andere bedrijven. Iedere keer zoeken ze naar oplossingen en naar verbindingen tussen verschillende betrokkenen. Zo gingen ze met buurtbewoners in gesprek over hun woonomgeving, spraken ze bezoekers van de bibliotheek over wat er beter kan, en zochten ze naar oplossingen om ervoor te zorgen dat toeristen zich in de hoofdstad meer verspreiden.  

Heeft hij tips voor de deelnemers als het gaat om acquisitie voor dit soort opdrachten? Om potentiële opdrachtgevers te overtuigen, werkt het goed een workshop aan te bieden, legt Braun uit. “In zo’n workshop krijg je de kans om een potentiële opdrachtgever even helemaal onder te dompelen in de wereld van social design. Ze ervaren en zien zo wat er allemaal mogelijk is.” Hij vervolgt: “Organisaties willen heel graag, ze weten alleen vaak niet wát ze precies willen.”    

De opdrachtgever

Corine Spaans, beleidsadviseur bij ORO, een zorginstantie voor mensen met een verstandelijke beperking, is de tweede spreker van de bijeenkomst. De afgelopen jaren heeft de zorginstantie op Het Rijtven in Deurne samengewerkt met kunstenaar Sjaak Langenberg en ontwerper Rosé de Beer aan het project ‘Puur’, een social design project bij uitstek. Spaans heeft gezien wat een samenwerking tussen kunstenaars, medewerkers, bewoners, ouders van bewoners en mensen uit de wijk kan opleveren. En dat is veel. Door het project is zij, en de andere mensen die betrokken waren, ‘180 graden’ anders gaan denken, vertelt ze. Spaans: “We zijn weer trots op het werk dat we doen.”  


© Sara Donkers

Het project kwam in eerste instantie maar moeizaam op gang. Spaans: “De vergaderingen waren verschrikkelijk, er gebeurde niet zoveel.” Achteraf kan je zeggen dat er tijd nodig was om aan elkaar te wennen, en om elkaars wereld - die van de kunst en de zorg- te leren kennen. Na verloop van tijd veranderde dit: er werden andere kunstenaars benaderd, voorstellen gedaan en er gebeurde echt iets. Zo bedachten twee kunstenaars een ‘snoezelbioscoop’: een plek waar bewoners kunnen kijken naar mooie, rustgevende beelden. Een andere kunstenaar werkte samen met medewerkers aan een hangmat. Tijdens het knopen vroeg ze de medewerker hoe het is om altijd voor een ander te zorgen, en wat de medewerker doet om goed voor zichzelf te zorgen.

Het resultaat mag er zijn, vervolgt Spaans. Maar het is vooral het proces geweest waardoor er een mentaliteitsverandering is gekomen. Bij ieder deelproject zochten de betrokken kunstenaars steeds naar verbinding met de medewerkers en de bewoners, vertelt Spaans. “De kunstenaars wisten zo precies wat er leefde en wat onze wensen waren.”

Deelnemers uitgelicht

Dennis Happé, beeldend kunstenaar, grafisch vormgever en werkzaam in de cultuureducatie.
“Op dit moment komt mijn geldstroom vooral uit grafisch werk. Ik wil graag de focus leggen op mijn beeldend werk, dat is de reden dat ik deze serie bijwoon. Daarnaast wil ik mensen leren kennen en inspiratie opdoen. Social design wil ik zeker toepassen in de educatieprojecten die ik doe. Ik initieer deze projecten zelf en ik zoek er ook financiering voor. Door deze bijeenkomst over social designrealiseer ik mij dat ik meer onderzoek moet doen naar het draagvlak: wat doen mijn projecten bij de doelgroep? Ik denk dat dit van grote meerwaarde kan zijn.”  

Kees de Groot van Embden, beeldend kunstenaar, documentairemaker en psychotherapeut.
“Ik vind het interessant om door deze serie te leren wat er leeft in verschillende sectoren. Ik vind het ook leuk om collega’s te ontmoeten. Iedere keer haal ik er wel iets uit. De vorige keer was er iemand van Bugaboo, een kinderwagenfabrikant, die vertelde over de waarde van kunstenaars voor het bedrijf. “Ik heb door die sessie een idee gekregen voor een bedrijfstraining die ik graag zou geven. Mijn idee is om met medewerkers van een bedrijf een workshop te doen in Chinese kalligrafie. Dat is een heel specifieke techniek: je werkt met inkt en een penseel. Doel is om een perfecte cirkel te maken. Het is een heel proces om dat te kunnen: je moet ontspannen zijn, gefocust, je moet goed in je lichaam zitten, veel zelfvertrouwen hebben en heel snel zijn. Daarnaast moet je jezelf geven, als je dat niet doet, krijgt het niet die kracht.”  

Deel deze pagina

Wat Cultuur+Ondernemen kan doen voor kunstenaars, culturele organisaties en bedrijven

Bekijk ons productoverzicht