Cultuur+Ondernemen

Stichting Cultuur+Ondernemen is hét kenniscentrum voor ondernemerschap in de cultuursector. Lees meer of plan direct een oriëntatiegesprek.

Frisse Blikken - De rollen van de kunstenaar

Verslag 2e bijeenkomst - De kunstenaar als initiator

Op welke manier kun je als kunstenaar een rol vervullen in andere sectoren dan de kunst- en cultuurwereld? Dat is de vraag die in de serie bijeenkomsten Frisse Blikken centraal staat. Tijdens de tweede bijeenkomst gaat het over de kunstenaar als initiator. Hoe kan je jouw initiatief tot een groter plan maken? Om die vraag draait het. Karin Mommers van Operatie Frisse Peper leidt de bijeenkomst. Er zijn gelijk veel vragen van de deelnemers als het gaat om de rol van kunstenaar als initiatiefnemer: Hoe zorg je ervoor dat het traject voorafgaand aan het project ook gefinancierd wordt? Hoe voorkom je dat de initiator niet alleen de kar hoef te trekken? En: Hoe financier je een project dat je van de grond wil krijgen?

De eerste spreker is Marjan van Gerwen, directeur van Cultuur Concreet in Rotterdam- een organisatie die op zoek gaat naar verbindingen tussen de stad en kunst en cultuur. Marjan: “Met kunst kun je verleiden, verbinden en versterken. Kunst brengt kwaliteit met zich mee in veranderingsprocessen, dat is een grote meerwaarde.”  

Om een project te laten slagen moet je als kunstenaar aan een aantal voorwaarden denken, stelt Marjan: Zoek draagvlak voor je idee. Vraag je af: is er sprake van een gedeeld belang? Als je een goed idee hebt kan je andere partijen makkelijker aan je verbinden, dit kan leiden tot iets groters, vervolgt ze. Daarnaast: timing en zichtbaarheid zijn alles. Als je wilt dat je project beklijft, zorg dan dat er meer activiteiten gepland staan dan alleen een opening op de dag dat het wordt onthuld. En tenslotte: denk aan de financiering. Over de financiering is ze kort maar krachtig. Marjan: “Vaak beginnen kunstenaars met de vraag: ‘Ik heb een plan, hoe krijg ik het gefinancierd?’ Mijn ervaring is juist dat dit vaak het laatste puzzelstukje is.”  

Een van de deelnemers vraagt wat zij graag ziet als ze met kunstenaars samenwerkt. Marjan zegt dat ze het mooi vindt om te zien dat kunstenaars zich rekenschap geven van hoe organisaties werken. Soms gaat de besluitvorming bijvoorbeeld traag, het is dan goed om geduld te hebben. Marjan: “Natuurlijk moet je als kunstenaar niet overal in meegaan, maar het is goed om in eerste instantie naar het grotere geheel te kijken. Daarna kan je je plan nog beter aanscherpen,” besluit ze.  

De markt versus de kunstenaar

Het verhaal van Marjan vormt de aanleiding voor een felle discussie onder de deelnemende kunstenaars. Karin probeert het gesprek af te bakenen: “Ik proef heel erg een wij-zij denken, terwijl je dit juist moet loslaten als je samen naar een doel toe werkt.” Een deelnemer reageert: “Juist in het financiële aspect zit het probleem. De kunstenaar heeft toch vaak het gevoel dat hij leuk zijn kunstje moet doen voor weinig geld, of voor niks.” Er klinken instemmende geluiden uit het publiek. Een ander reageert: “Ik voel mij in ieder project wat ik doe juist gelijkwaardig aan de partners met wie ik samenwerk. Als dat niet het geval was, zou ik wel iets anders gaan doen.”  

Gespreksleider Karin luistert aandachtig en constateert: “Je ziet tijdens de bijeenkomsten duidelijk dat hier twee werelden samenkomen. Dat is ook het doel van deze reeks. Zodra je in andere sectoren beweegt kom je in een veld terecht waarin verschillende belangen spelen en waarin er verschillende behoeftes zijn. Het is helemaal niet gek dat het schuurt.”  

Naïviteit en doorzettingsvermogen

Tweede spreker is acteur Michaël Bloos van Stichting Nieuwe Helden. Onder leiding van Lucas de Man creëert deze stichting kunstprojecten en urban actions in de publieke ruimte. Michaël vertelt over verschillende initiatieven die hij - al dan niet met succes- heeft opgezet. De gemene deler? Een flinke dosis naïviteit. Michaël: “Ik heb die projecten kunnen doen doordat ik geen idee had hoeveel werk het in feite was.”  

Nieuwe Helden


Als je nog niet precies weet wat je wilt gaan doen, kan het soms beperkend werken om een aanvraag te doen bij een fonds, zegt de acteur. Michaël: “Het lijkt vrij, maar er zitten veel beperkende kaders aan zo’n aanvraag.” Als je een idee hebt waar je echt enthousiast over bent, moet je vooral gewoon beginnen, is zijn advies. Ga op zoek naar draagvlak, spam je netwerk om bekendheid te geven aan het initiatief en: “Blijf praten, praten, praten. Zelfs al is er nog geen cent verdiend,” zegt Michaël lachend.  

Hij gaat verder: “Als je te veel nadenkt over alle problemen die je tegen kan komen, moet je er niet aan beginnen.” Het toverwoord is zichtbaarheid. Zodra mensen je weten te vinden met vragen en voorstellen, weet je dat je goed zit. Zo ging het in ieder geval bij Stichting Nieuwe Helden. Michaël: “Iedereen vroeg ons op een gegeven moment om mee te denken. Het is vervolgens de kunst om de vraag van een bepaalde organisatie of instelling om te zetten in een initiatief.”  

Ze begonnen klein, maar inmiddels zijn ze artist in residence van de Rabobank. Ook daar hebben ze de volledige vrijheid om te doen wat ze kunnen. Het is geen trucje, legt Michaël de deelnemers uit. Iedere samenwerking is anders, maar je kunt wel stellen dat het goed is om als kunstenaar precies te begrijpen waar een bedrijf heen wil. Het gaat in die eerste fase echt om politiek. Michaël: “Op het moment dat je snapt wat ze willen, kan je als kunstenaar de vraag overpakken en zeggen: ‘Maar wij willen er eigenlijk dit en dit mee’. Is hij bij zo’n groot bedrijf niet bang zijn vrijheid als kunstenaar te verliezen, vraagt een deelnemer Michaël: “Als je voor een bedrijf werkt moet je van tevoren goed weten waar je autonomie ligt. Die ruimte moet je afbakenen. Als een bedrijf dat niet accepteert, zeg je: ‘Neem dan maar een marketeer’.”

De middag is alweer bijna ten einde. In groepjes verzamelen de deelnemers zich tenslotte nog om een aantal tips te formuleren die jou als initiator helpen een project te doen laten slagen. Karin noteert ze na afloop. Een kleine greep:
-       Iets doen waar je achter staat en enthousiast van wordt
-       Beginnen
-       Goede mensen om je heen verzamelen
-       Maak een scherp plan
-       Zoek gevestigde namen als partners
-       Schep ruimte voor anderen binnen je eigen kaders
-       Schrijf je eigen persbericht voor je begint. Hoe wil je dat anderen over het project schrijven als het af is?
-       Oefen je verhaal
-       Kill your darlings  

Frisse Blikken 2

Deelnemers uitgelicht:  

Heiko Balster, productontwerper, onder meer van ‘innovatief bestek
“Ik vind het inspirerend om hier allerlei mensen te ontmoeten, zo kom ik mijn atelier ook eens uit. Het zijn kleine dingen die ik onthoud, maar waarvan ik weet dat ik er iets mee kan. Bijvoorbeeld de tip van een van de deelnemers die voorstelde om zelf een recensie over je werk te schrijven. Ik denk dat dit een goede manier is om bij aanvang van een project nog verbeterpunten aan te brengen. “Het viel me verder op dat veel deelnemers verongelijkt zijn over dat er niet genoeg betaald wordt in de kunst- en cultuursector. Ik heb toch het idee dat dit vooral aan de instelling van de kunstenaar zelf ligt. Als productontwerper ben ik gewend om eerst te onderzoeken of er vraag is. Als je zomaar iets maakt, kan je niet verwachten dat er iemand op zit te wachten.”  
Aam Solleveld, beeldend kunstenaar
“Creativiteit wordt steeds vaker ingezet als doel om processen te versoepelen. Kunst staat niet meer op zichzelf, en dat is een groot probleem. Ik vind dit drie keer niks, en ik hoop dat het een trend is die snel weer voorbij gaat. “Inspiratie kreeg ik van het verhaal van Michaël Bloos van Stichting Nieuwe Helden. Hij liet zien dat je als kunstenaar in opdracht werkt van een groot bedrijf, je geen concessies hoeft te doen. Je kunt je autonomie ook bewaren, dat is hoopvol.”

 

Deel deze pagina

Wat Cultuur+Ondernemen kan doen voor kunstenaars, culturele organisaties en bedrijven

Bekijk ons productoverzicht