Cultuur+Ondernemen

Stichting Cultuur+Ondernemen is hét kenniscentrum voor ondernemerschap in de cultuursector. Lees meer of plan direct een oriëntatiegesprek.

Frisse Blikken - De rollen van de kunstenaar

Verslag 1e bijeenkomst - De kunstenaar als co-creator

Op welke manier kun je als kunstenaar een rol vervullen in andere sectoren dan de kunst- en cultuurwereld? Dat is de vraag die in de serie bijeenkomsten Frisse Blikken centraal staat. Tijdens de eerste sessie gaat het over de kunstenaar als co-creator.

Karin Mommers van Operatie Frisse Peper leidt de bijeenkomst. Ze legt uit: Als het om co-creatie gaat moet je denken aan ideeën die zo groots en complex zijn dat het interessant kan zijn om met meerdere mensen samen te werken. Een goede samenwerking maakt ieder plan mooier. Maar hoe co-creëer je precies? Hoe ga je om met de verschillende belangen, hoe krijg je draagvlak, en blijf jij eigenaar van het idee?

Waar moet je aan denken voor je begint?

Wat is de reden dat je iedere dag uit je bed komt? Dat vraagt Mariëlle van Aart-Coppes aan de kunstenaars in de zaal. Mariëlle van Magicaldaydream geeft zelf alvast de aftrap. “Mijn missie is om samen mooie dingen te creëren die hopelijk verbinding brengen.” Ze vervolgt: “Een belangrijk kenmerk van co-creatie is gelijkwaardigheid. Je hebt in een co-creatie project niet de volledig invloed op het eindresultaat. Realiseer je dit van tevoren, en wees bereid om je flexibel op te stellen.”  

Alle projecten beginnen met een goed idee. Voor je start, raadt co-creator Mariëlle aan, is het belangrijk om te bedenken of het idee wel binnen je missie past. Stel jezelf daarom een aantal vragen: Wat wil ik uit dit project halen? Is het de prijs- de tijd die je niet in andere projecten kunt steken- wel waard? Heb je besloten dat je het gaat doen, maak dan een lijst van partijen met wie je zou kunnen samenwerken. Zoek partijen die het idee groter en interessanter kunnen maken. Onderzoek welke organisaties zich al met het onderwerp bezig houden, en bedenk welke partijen van jouw idee zouden kunnen profiteren. Denk bij het opstellen van de lijst zo breed mogelijk.  

Netwerken

De volgende stap is het leggen van contacten. Leer de juiste mensen herkennen: wie reageerde meteen enthousiast op je voorstel? En wie is de persoon in een organisatie die veel te zeggen heeft? Vergeet niet dat de meeste mensen die je benadert niet per se geïnteresseerd zijn in jouw kunst, ze zijn vooral bezig met hun eigen belangen. Voor je contact legt, formuleer een antwoord op de vraag: Hoe past jouw project binnen de doelstelling van het betreffende bedrijf?

Gebruik bij het benaderen van organisaties zeker ook je waardevolle skills als kunstenaar. Mariëlle benadrukt dat het niet vanzelfsprekend is dat je de vaardigheden bezit om dingen mooi te maken: houd dit in gedachten. Visualiseer je plan in een mail bijvoorbeeld, zo laat je gelijk zien wat je bedoelt en wat je kan.  

En nu verder

Heb je beet? Maak je plan zo snel mogelijk concreet en leg afspraken vast. Stuur bijvoorbeeld na een meeting nog een mailtje na met een lijstje afspraken. Denk voor een bespreking goed na over wat je wilt doen, en vooral ook over wat je niet wilt doen. Wees hier helder over. Communicatie is een belangrijk en onmisbaar kenmerk van co-creatie: hier gaat veel tijd inzitten. Neem dit mee in je tijdsplanning.   Samen aan een groot project werken kan leiden tot frustraties. Voorkom conflicten en teleurstellingen. Bespreek bij wie de auteursrechten zullen liggen, zelf als nog niet precies duidelijk is wat het eindresultaat zal zijn. Als je duidelijke afspraken maakt, is co-creatie vooral ontzettend leuk, besluit Mariëlle: “Het vergroot je netwerk, het opent nieuwe deuren en het geeft energie.”  

De financiën

Maar hoe zorg je dat je er ook financieel op vooruit gaat als je begint met co-creëren? Dat is een vraag die leeft onder de deelnemers. De winst van co-creatie, bestaat niet altijd uit financiële winst, benadrukt Karin: “Natuurlijk moet je een goede begroting maken. Maar vergeet ook niet het geluk dat je ervaart als je iets doet wat je belangrijk vindt.” Daarbij is het zeker mogelijk om geld te verdienen met co-creatie, zegt ze. Mommers geeft het woord aan de tweede spreker Gertjan van Roozendaal van GEK.

Mijn bedrijf maakt werk van kunst, legt Gertjan uit. Hij vertelt over een van de belangrijkste projecten van zijn bedrijf: Live Paint. Een kunstenaar wordt via het bedrijf van Gertjan ingehuurd om in vier uur een schilderij te maken van een bijzonder evenement, bijvoorbeeld een huwelijk. Iedere opdracht die we doen is een co-creatie, zegt hij. De kunstenaar doet waar hij goed in is, en kan de ‘randzaken’ uit handen geven: ‘GEK’ regelt de communicatie, de organisatie en de financiën.  

Het concept werkt: zeker 350 dagen per jaar wordt er live geschilderd. Zo’n zestien kunstenaars hebben hierdoor een stabiel inkomen, vertelt Gertjan trots. Er klinken wat kritische geluiden in de zaal: is het wel kunst wat er wordt gemaakt? En worden de deelnemende kunstenaars niet te slecht betaald? Gertjan schudt zijn hoofd: “Omdat de kunstenaars een inkomen halen uit Live Paint ervaren ze juist meer vrijheid en ruimte om eigen werk te maken.”  

Karin neemt het van hem over en sluit de middag af: “Voor je begint met co-creëren denk goed na over het waarom van je onderneming: wat is je expertise? Wat is je missie? Zodra je die boodschap helder communiceert met opdrachtgevers en partners wordt al snel duidelijk wat je toegevoegde waarde is als kunstenaar in een co-creatie-proces.”  

Deelnemers uitgelicht

Edith Brouwer, kunstenaar en organisator van culturele projecten. “Ik doe al veel aan co-creatie. Zo organiseer ik het project ‘De KunstKamer’, een artist in residence-project in Amsterdam. Het idee is dat een kunstenaar steeds voor vijf dagen in de artist in residence verblijft. De kunstenaars reageren zo op elkaars werk. “De financiering voor dit project komt voornamelijk van particulieren en bedrijven uit mijn eigen netwerk. Het gaat tot nu toe om relatief kleine bedragen tot 450 euro. In ruil voor hun bijdrage krijgen de sponsoren een klein kunstwerkje of een etentje in de kunstkamer. “De bijeenkomst vond ik interessant. Ik maak altijd een begroting, maar het is wel voorgekomen dat ik mijn eigen uren niet had meegerekend. Bij dit project ‘durfde’ ik voor het eerst geld voor mijzelf te vragen. Door zo’n middag als vandaag realiseer ik mij dat ik dit bij ieder project moet doen.”  

Astrid Ritskes, eigenaar van Mevrouw R. “Ik geloof in de waarde van de kunstenaar voor allerlei sectoren. Als kunstenaar kan je medewerkers van organisaties anders naar hun omgeving laten kijken. En als je iets op een andere manier bekijkt, zie je meer. “Ik doe allerlei verschillende dingen: ik schrijf, ik verzamel als Mevrouw R. spullen voor mijn rariteitenkabinet en ik geef les in bedenken. Mijn website is aan vernieuwing toe. En ik merk dat ik het soms lastig vind om al die verschillende dingen die ik doe te structureren. Hoe communiceer ik al die facetten van mijn kunstenaarsschap? Dat is ook de reden dat ik geïnteresseerd ben in deze serie. Ik kan niet zeggen wat ik concreet heb opgestoken vandaag, maar ik voel wel direct dat het mij verder helpt.”  

Dennis van Gaalen, grafisch ontwerper en oprichter van Studio Inherent. “Met ons bureau hebben we een pauze ingelast. We hebben de ambitie om in onze projecten zowel als initiatiefnemer, als in opdracht te werken. Maar het werken in opdracht kreeg steeds meer de overhand. Het is een makkelijke manier om geld te verdienen, maar het is niet hoe we willen werken. Het liefst zouden we iedere opdracht als een samenwerking zien. Het afgelopen jaar hebben we dan ook geprobeerd om een samenwerking op te zetten met een ggz-instelling. Dat was lastiger dan we dachten. “Ik ben hier omdat ik het belangrijk vind om een context op te zoeken waar mensen aanwezig zijn die zich met soortgelijke vraagstukken bezighouden. En ik wil graag kennis opdoen.”  

Opdrachten

Blikvanger: Handout-Boren-en-Gaten
Scherpe blik: Handout-Start-with-why

Deel deze pagina

Wat Cultuur+Ondernemen kan doen voor kunstenaars, culturele organisaties en bedrijven

Bekijk ons productoverzicht