KENNISGIDS Wat levert hybride ondernemen mij op als kunstenaar? - Over de balans tussen online en offline werken

  • Kunstenaar
  • Creatief
  • Maker

Inhoudsopgave

1. Wat is hybride ondernemen precies?

Lange tijd was je hybride ondernemer als je je werk als zelfstandige combineerde met werk in loondienst. De Kamer van Koophandel en ook de Belastingdienst hanteren bijvoorbeeld deze definitie. Maar sinds de coronalockdowns in 2020 en 2021 is er een nieuwe, actuele betekenis bijgekomen: die van de balans tussen online en offline activiteiten, aanbod, klantcontacten en verdienmodellen.

Dit geldt zeker voor mensen en organisaties in de culturele en creatieve sector. Je kon immers lange tijd geen bezoekers ontvangen in je atelier, je museum of bij je voorstelling. Dat riep veel vragen op, zoals: hoe kan ik mijn werk blijven doen, hoe blijf ik in contact met mijn bezoekers, en hoe kan ik online inkomsten verdienen?

Hybride ondernemerschap kan hierop een antwoord zijn. Door een goede combinatie van online en offline activiteiten sta je immers sterker. Niet alleen op artistiek en creatief vlak, maar ook op het gebied van organisatie, marketing en financiën.

Ter inspiratie bieden wij het volgende. Met de cocktailgids hybride ondernemen kun je je eigen mix samenstellen met verschillende online en offline ingrediënten. Lees in het artikel meer over de voor- en nadelen van hybride ondernemen, en over de vragen die op je af kunnen komen waarvoor je keuzes moet maken. Marga Rotteveel, mede-oprichter van Docking Station, en Mariska van der Burgt, initiator en curator van DAL vertellen in hun ervaringsverhaal met welke vragen zij te maken kregen en hoe ze hiermee omgingen.

Tool - Cocktailgids hybride ondernemen (leestijd: 30 minuten)
Tool - Cocktailgids hybride ondernemen

Leestijd: 30 minuten

Artikel - Alles over hybride ondernemen
Artikel - Alles over hybride ondernemen

Leestijd: 20 minuten

Ervaringsverhaal - Hybride ondernemen als kunstenaar
Ervaringsverhaal - Hybride ondernemen als kunstenaar

Leestijd: 25 minuten

Oefening

Breng in kaart welke activiteiten jij in je beroepspraktijk nu online doet en welke offline. Denk hierbij aan het maken van je product, maar ook aan communicatie, fondsenwerving, netwerken en kaartverkoop. Waar en op welke momenten ontmoet jij je bezoekers of klanten?

Maak hiervan twee kolommen: één voor online- en één voor offline-activiteiten. We komen hierop terug bij Stap 2 onder deelvraag 2.

2. Welk type hybride ondernemer ben je?

Hybride ondernemen is dus geen of/of-situatie, geen keuze tussen wel of geen gebruik van digitale middelen. Het gaat juist om de manier waarop offline en online elkaar kunnen aanvullen en versterken. Dat gebeurt in de praktijk vaak op twee manieren:

Werken aan je digitale product

In deze vorm werk je toe naar een digitaal eindproduct, dat soms het live eindproduct aanvult. Denk aan livestreams in de podiumkunsten, die kunnen fungeren als tweede podium náást de live voorstelling. Dit tweede podium kan worden ingezet om een nieuw, aanvullend product aan te bieden, nieuw publiek te bereiken, grotere impact te maken en uiteindelijk nieuwe of meer inkomsten te verwerven. Heb je geen live podium of locatie, maar alleen een digitaal eindproduct? Dat kan natuurlijk ook. Dan is je hele organisatie erop ingericht dit zichtbaar te maken en te verkopen.

Werken binnen je digitale organisatie

In deze vorm zet je digitale middelen in om de zichtbaarheid van je (offline) product of project te vergroten en om te verkopen. Naast je website spelen social media hierin een belangrijke rol. Denk aan Facebook, Instagram en TikTok, maar ook aan verkoopkanalen zoals Etsy. Digital marketing en vooral digital storytelling zijn hierbij kernbegrippen gebleken, vooral om te bouwen aan betrokkenheid bij bestaand en nieuw publiek. Ook online ticketverkoop valt hieronder.

Een combinatie van beide vormen kan natuurlijk ook. Welke vorm of welke combinatie van hybride ondernemen past bij jou? Ter inspiratie wederom enkele opties. Het artikel vertelt hoe adviseurs Maarten Bas-Backer en Marco Streefkerk zelfstandige makers begeleidden op weg naar hun eigen hybride ondernemerschap. Zij deden dit in gerichte adviestrajecten op initiatief van Cultuur+Ondernemen. Zij delen ze enkele praktische tips. In het dossier Business- en verdienmodellen in de Culturele Financieringswijzer van Cultuur+Ondernemen lees je het antwoord op de vraag “Een businessmodel maken op basis van hybride ondernemen?” Het ervaringsverhaal van Marjolein Kooijman vertelt het verhaal van een maker die een businessmodel ontwikkelde op basis van hybride ondernemerschap.

Artikel - De lessen die je leert op weg naar digitale volwassenheid
Artikel - De lessen die je leert op weg naar digitale volwassenheid
Dossier - Business- en verdienmodellen in de cultuursector
Dossier - Business- en verdienmodellen in de cultuursector
Ervaringsverhaal - Marjolein Kooijman werkte aan een toekomstbestendig businessmodel
Ervaringsverhaal - Marjolein Kooijman werkte aan een toekomstbestendig businessmodel
Oefening

Deze oefening is een vervolg op de eerste oefening. Hoe zou jij de daar genoemde activiteiten in de nabije toekomst willen uitvoeren? Wil jij misschien een digitaal product maken? Of meer doen met social media of een podcast maken? Of rondleidingen organiseren in je atelier of meer netwerken op locatie? Bestudeer de kolommen die je hebt gemaakt en bedenk wat je wilt wijzigen en wat beslist niet. Maak hiervan twee nieuwe kolommen: een voor gewenste online- en gewenste offline-activiteiten. We komen hierop terug bij de volgende oefening.

3. Zoek de balans die bij je past

Je hebt besloten werk te maken van je hybride ondernemerschap. Wat wil je gaan doen? Een digitaal product maken: een livestream, bijvoorbeeld, of een podcast? Wil je meer doen met social media en bijvoorbeeld werk maken van digital marketing of digital storytelling? Of wil je meer online inkomsten verwerven? Mogelijkheden te over! Maar hoe kom je er achter welke hybride strategie bij jou en je werk past? Wat je ook kiest, bedenk twee dingen:

  1. Waar krijg je energie en plezier van? Je moet niet hybride gaan ondernemen omdat je het idee hebt dat ‘het moet’ en dat je niet kunt achterblijven. Bedenk wat je leuk vindt om te doen en waar je blij van wordt. Kortom, kies een combinatie van online en offline activiteiten die bij jou en je werkt past. Zo blijft het leuk!
  2. Neem in je overwegingen om hybride te ondernemen niet alleen het financiële aspect mee (wat verdien ik eraan, waar haal ik het geld vandaan?). Kijk ook naar:
    1. je product (wat ga ik maken en hoe ga ik het presenteren?);
    2. je zichtbaarheid (waar zitten mijn gebruikers en hoe blijf ik met ze in contact, hoe verbreed ik de doelgroep?), en
    3. naar de impact die je wilt maken (welk doel wil ik bereiken, waar, wanneer en bij wie?). Zo wordt het zinvol!

Publicatie - digitaal DNA 1
Publicatie - digitaal DNA 1
Artikel - Digitale verdienmodellen ontwikkelen vergt een gestructureerde aanpak
Artikel - Digitale verdienmodellen ontwikkelen vergt een gestructureerde aanpak
Publicatie - Lessen en opbrengsten Digitaal DNA 2
Publicatie - Lessen en opbrengsten Digitaal DNA 2
Oefening

Dit is een vervolg op vorige oefening.

Bestudeer onderstaande matrix: kun je dit nu voor jezelf invullen?

Matrix hybride ondernemen
Matrix hybride ondernemen


Stel vast:

  • Welke activiteiten doe je nu offline en wil je zo houden? Zet deze links onderin in de matrix.
  • Welke activiteiten doe je nu offline, maar wil je straks (deels) online doen? Vul deze links bovenin in.
  • Welke activiteiten doe je nu online en wil je zo houden? Vul deze rechts onderin in.
  • Welke activiteiten doe je nu online, maar wil je straks (deel) offline doen? Vul deze rechts bovenin in.

We komen hierop terug in de volgende oefening.

4. Inkomsten verwerven met hybride ondernemen

Veel zelfstandige makers worstelen met de vraag hoe je online inkomsten kunt verdienen. Het publiek is vaak nog niet gewend de portemonnee te trekken voor digitale evenementen en livestreams. Maar ook makers zelf weten niet zeker of ze geld kunnen vragen voor digitale diensten, en zo ja, wat dan een goede prijs is.

Veel hangt er vanaf hoe je naar je online product kijkt: vervangt die (voor een groot deel) je offline product dat je voorheen maakte? Of heb je een nieuw, digitaal podium ontwikkeld als aanvulling, met ander publiek en andere netwerken en impact? Hoe je aankijkt tegen de betekenis van je online activiteiten zal bepalen of je er geld voor wilt vragen en of je er dus een verdienmodel voor ontwikkelt.

Maar hoe je het ook wendt of keert: er is geen ei van Columbus, geen standaardoplossing. Elke situatie, elke beroepspraktijk en elke maker vraagt om een eigen afweging en om advies op maat.

Tip: houd de ontwikkelingen binnen je discipline en buiten de cultuur- en creatieve sector goed in de gaten. Lees wat beroepsverenigingen, brancheorganisaties en vakbonden erover schrijven. En bedenk dat sectoren zoals onderwijs, journalistiek en educatie de digitaliseringsslag al eerder hebben gemaakt. Hier kun je wellicht iets aan hebben voor je eigen verdienmodel.

Meer weten over digitale verdienmodellen? Lees in het artikel enkele voorbeelden van binnen en buiten de sector. De besliskaart helpt je bij de vraag of je je product gratis online zet of niet? Wat zijn de afwegingen zijn voor een juiste beslissing? Het artikel helpt jou als zelfstandige maker online inkomsten te generen.

Artikel - Digitale verdienmodellen
Artikel - Digitale verdienmodellen

Leestijd: 30 minuten

Tool - Besliskaart: Is het verstandig cultureel aanbod gratis online te zetten?
Tool - Besliskaart: Is het verstandig cultureel aanbod gratis online te zetten?

Tijd: 30 minuten

Artikel - 6x zo genereer je als zzp'er online inkomsten (actief én passief)
Artikel - 6x zo genereer je als zzp'er online inkomsten (actief én passief)

Leestijd: 30 minuten

Oefening

Dit is een vervolg op de vorige oefening. Bekijk jouw ingevulde matrix. Hoe zijn de activiteiten verdeeld? Hoe ziet de balans eruit van jouw hybride ondernemerschap? Klopt dit bij jou en je manier van werken?

Kun je van start? Gefeliciteerd, je bent hybride ondernemer!

Verder op weg

Deze kennisgids heeft je tools aangereikt om aan de slag te gaan met het hybride ondernemen. Dat is nogal wat. Kom je er niet helemaal uit of wil je er graag met iemand over sparren? Boek dan een vrijblijvend oriëntatiegesprek.

Anna Bilker

Anna Bilker

Programmamanager financieren